Αρχική arrow Λήμνος arrow Σημειώσεις από την ιστορία της εκπαίδευσης
 
Αρχική
Νέα και Ανακοινώσεις
Ημερολόγιο
Λήμνος
Εκπαιδευτικά Θέματα
Εκπαιδευτικοί
Πινακοθήκη
Χάρτης σχολείων
Χρήσιμοι Σύνδεσμοι
Επικοινωνία
Αναζήτηση
Χάρτης τοποθεσίας


Σημειώσεις από την ιστορία της εκπαίδευσης PDF Εκτύπωση E-mail

Το κείμενο συντάχτηκε με βάση τα στοιχεία της πλέον ολοκληρωμένης μελέτης που έχει γίνει για το θέμα από το Θεόδωρο Μπελίτσο και εκδόθηκε το 1997 (Αθήνα, Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων) με τίτλο «Τα κοινοτικά σχολεία της Λήμνου (18ος – 20ος αιώνας)».

 

Ο ιερομόναχος Κοσμάς ο Λήμνιος είναι ο παλαιότερος δάσκαλος που μνημονεύεται. Αφού στάλθηκε για σπουδές στη σχολή της Πάτμου από το μητροπολίτη Ιωακείμ Β΄, επέστρεψε και δίδαξε στη Δημοτική Σχολή Κάστρου (που ιδρύθηκε από τον Ιωαννίκιο το Λίνδιο), από το 1753 μέχρι τα Ορλωφικά (1770), οπότε βρήκε μαρτυρικό θάνατο. Η εμπλοκή της Εκκλησίας στα εκπαιδευτικά πράγματα από εκείνη την εποχή μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αι. υπήρξε όχι μόνο σημαντική αλλά καθοριστική.

Μια μεγάλη έκταση γης (περίπου 2000 στρέμματα), το μετόχι Λίγκουλι ή Λίκολι ή το αγρόκτημα Μητρόπολη στην περιοχή του Λιβαδοχωρίου, όπως είναι μέχρι σήμερα γνωστό, έγινε αντικείμενο διαμάχης μεταξύ των μητροπολιτών και των προκρίτων ήδη από το τέλος του 18ου αι. για τη διαχείριση και το καθεστώς ιδιοκτησίας του. Κατά την παράδοση, είχε δοθεί από τον Κωνσταντίνο ΙΑ΄Παλαιολόγο στους Λημνίους. Εκεί υπήρχε και η μονή του Αγ. Παύλου, μετόχι της ομώνυμης μονής του Αγίου Όρους και έδρα του μητροπολίτη Λήμνου από το 15ο αι. μέχρι το 16ο, όταν διοικητική έδρα του νησιού έγινε το Κάστρο (Μύρινα) και η περιοχή εγκαταλείφτηκε. Τη γη την καλλιεργούσαν στο 18ο αι. οι κάτοικοι των γύρω χωριών, οι οποίοι έτσι απέκτησαν δικαιώματα, ενώ τα εισοδήματα αποδίδονταν συνήθως στην ελληνική κοινότητα για εξυπηρέτηση κοινωφελών σκοπών. Με την παρέμβαση του σουλτάνου, το 1800, αποφασίστηκε ότι η γη ανήκει στην ελληνική κοινότητα και αργότερα οι δυο πλευρές συμφώνησαν να γίνεται η διαχείριση από μια επιτροπή, με πρόεδρο τον εκάστοτε μητροπολίτη Λήμνου και μέλη επιφανείς πολίτες εκλεγμένοι από τη συνέλευση αντιπροσώπων του νησιού. Η επιτροπή αυτή επικράτησε να λέγεται Παλλημνιακή και ουσιαστικά διηύθυνε τα εκπαιδευτικά πράγματα στο νησί για τις επόμενες αποφασιστικές δεκαετίες, αφού χρηματοδότησε την ίδρυση σχολείων και όλα τα λειτουργικά τους έξοδα.

 

Άγγλοι περιηγητές αναφέρουν την ύπαρξη σχολείου στη Μύρινα με δάσκαλο από τα Ιωάννινα ήδη το 1801, Ελληνική Αλληλοδιδακτική Σχολή (η αλληλοδιδακτική ήταν το συνηθέστερο σύστημα της εποχής, βάσει του οποίου οι μεγαλύτεροι μαθητές, οι πρωτόσκολοι, επέβλεπαν τους μικρότερους στα μαθήματα μια και οι δάσκαλοι δεν επαρκούσαν) λειτουργούσε από το 1817, και την ίδια εποχή είχε συγκροτηθεί το Κοινόν της Πολιτείας Λήμνου, ένα είδος ταμιευτηρίου με κεφάλαιο τα έσοδα από την ενοικίαση του κτήματος της Μητρόπολης και τις καταθέσεις επαγγελματιών, εμπόρων, ναυτικών, κλπ. του νησιού. Το 1873 στο Κάστρο λειτουργούσαν: ένα διτάξιο Ελληνικό Σχολείο με 38 μαθητές, δύο Αλληλοδιδακτικά, ένα αρρένων και ένα μικτό, και το Παρθεναγωγείο (80 μαθήτριες στο τετρατάξιο Δημοτικό και 20 στο διτάξιο Ελληνικό). Με τα εισοδήματα του κτήματος της Μητρόπολης και τα κληροδοτήματα Αιγυπτιωτών και άλλων μεταναστών, αγοράζονταν βιβλία και εξοπλισμός (από τη Σμύρνη, την Κωνσταντινούπολη ή τη Θεσσαλονίκη) και πληρώνονταν οι δάσκαλοι. Στο υπόλοιπο νησί η εκπαίδευση παρεχόταν αποσπασματικά, λόγω της αχρηματίας και της έλλειψης δασκάλων. Εκτός από το πλήρες (τετρατάξιο) Αλληλοδιδακτικόν του Σαρπίου (Καλλιθέα –σήμερα στεγάζει το Δημοτικό Ειδικής Αγωγής), λειτουργούσαν, με λιγότερες συνήθως τάξεις, Αλληλοδιδακτικά στο Μούδρο (το παλαιότερο), στο Βάρος, στον Κοντιά, στο Πορτιανού, στη Σκανδάλη, στο Ρεπανίδι (μέσα σε ανεμόμυλο, λέγεται), στο Θάνος, κ.α.

 

Το 1874, η ελληνική κοινότητα αποφάσισε να αναλάβει την εποπτεία όλων των σχολείων της Λήμνου, ενισχύοντας καταρχάς 12 από όλα τα σημεία του νησιού και αρκετά άλλα τα επόμενα χρόνια. Όχι χωρίς τις παρεμβάσεις της τουρκικής διοίκησης που, διαπιστώνοντας πως η ελληνική κοινότητα αποκτούσε τον κεντρικό έλεγχο της εκπαίδευσης, προσπαθούσε να αποσπάσει τα έσοδα από τη μίσθωση της Μητρόπολης. Η περίοδος από το 1884 ως το 1887 εξελίχτηκε σε ιδιαίτερα κρίσιμη λόγω των ενδοκοινοτικών κομματικών συγκρούσεων, της κατασπατάλησης χρημάτων, της ανικανότητας των διοικούντων και του μητροπολίτη από τη μια αλλά και της ουσιαστικής θετικής παρέμβασης των Αιγυπτιωτών από την άλλη. Αυτοί, αφού ίδρυσαν τη Λημνιακή Αδελφότητα της Αιγύπτου το 1887, αποφάσισαν να ενισχύουν πλέον συστηματικά και από σταθερό κεφάλαιο τα σχολεία του νησιού, απαιτώντας βέβαια πλήρη διαφάνεια από την εδώ Εφορία. Συντάχτηκε νέος κανονισμός που προέβλεπε την ίδρυση Κεντρικής Επιτροπής Εκπαιδευτικών Καταστημάτων Λήμνου και όριζε ως έσοδα των σχολείων το ετήσιο εισόδημα του κτήματος, το περίσσευμα από τα προηγούμενα χρόνια, τα κεφάλαια του φιλολογικού συλλόγου Ομόνοια και το περίσσευμα από τα έσοδα των εκκλησιών.

 

Τα πρακτικά από την πρώτη δεκαετία του 20ου αι. δείχνουν τη μέριμνα για την παραγγελία βιβλίων, τα οποία πλήρωναν οι πιο εύποροι και δέχονταν δωρεάν οι φτωχότεροι μαθητές, ενώ μαρτυρείται και Κοινοτικό Αναγνωστήριο (ήδη πριν από το 1874). Οι μισθοί των δασκάλων ήσαν ανάλογοι με την κατηγορία του σχολείου όπου δίδασκαν. Υπήρχαν 4 ή 5 κατηγορίες, ορισμένες βάσει του αριθμού τάξεων και του αριθμού μαθητών. Στα Δημοτικά και στα Ελληνικά  διδάσκονταν η ελληνική γλώσσα, αρχαία ελληνικά, θρησκευτικά, ιστορία, μαθηματικά, λατινικά, γαλλικά, γεωγραφία, φυσική, οικιακή οικονομία, ιχνογραφία και καλλιγραφία (τα τελευταία μόνο στις πρώτες τάξεις των Δημοτικών).

 

Κατά τη σύντομη θητεία του μητροπολίτη Κυρίλλου, ιδρύθηκε και λειτούργησε από το σχολικό έτος 1889-1890 στη Μύρινα η Αστική Σχολή, από τη συγχώνευση της Αλληλοδιδακτικής σχολής και του Αντωνιάδειου Σχολαρχείου (το Ελληνικόν) σε εξατάξιο σχολείο. Ξεκινά η προσπάθεια διορισμού ξεχωριστών δασκάλων για κάθε τάξη, ώστε να εγκαταλειφτεί η αλληλοδιδακτική μέθοδος. Παράλληλα, λειτουργούν 4 μουσουλμανικά σχολεία, η λειτουργία των οποίων παύει μετά το 1923. Ορισμένοι λημνιοί μαθητές καταφέρνουν να φοιτήσουν σε Γυμνάσια εκτός Λήμνου, κάποιοι σπουδάζουν κι έτσι στην επόμενη δεκαετία εμφανίζονται ντόπιοι διορισμένοι ως δάσκαλοι στα σχολεία. Το 1896 καταστρέφεται από πυρκαγιά η Αστική Σχολή, ενώ την ίδια χρονιά λειτουργεί Παρθεναγωγείο στο Μούδρο. Η εκπαιδευτική δραστηριότητα εμφανίζεται έντονη κατά τη δεκαετία 1900- 1910, αφού ιδρύθηκαν νέα σχολεία και Παρθεναγωγεία στο νησί αλλά και ξαναχτίστηκε η Αστική Σχολή (Νέα) το 1903, η οποία το 1909 ήταν οκτατάξια. Το 1903, πρώτη χρονιά λειτουργίας της Νέας Αστικής Σχολής, διευθυντής διετέλεσε ο Δημήτριος Γληνός, ο οποίος ουσιαστικά ξεκίνησε την εκπαιδευτική του σταδιοδρομία από εδώ (με το χαμηλότερο μάλιστα μισθό που δόθηκε σε διευθυντή εκείνη τη δεκαετία, όπως σημειώνει ο Μπελίτσος, 141 σημ. 377). Το 1909-1910 αρχίζει να λειτουργεί η επίσης εξατάξια Αστική Σχολή του Μούδρου.

 

Το 1912-1913 συστάθηκε η Εκπαιδευτική Περιφέρεια Λήμνου και λειτούργησαν σ’ αυτήν 61 σχολεία με 109 δασκάλους (κατά το διάστημα 1919-23 περιέλαβε και τα σχολεία Ίμβρου, Τενέδου και Σαμοθράκης).Το 1923, αναλαμβάνει τον έλεγχο της εκπαίδευσης το υπουργείο Παιδείας αφήνοντας επικουρικό ρόλο στην Παλλημνιακή Επιτροπή, που το 1927 έγινε Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ), ενώ το 1939 μετονομάζεται σε Παλλημνιακόν Σχολικόν Ταμείον (το όνομα αυτό διατηρείται μέχρι σήμερα). Σύμφωνα με το νόμο διοικείται από δεκαμελή επιτροπή, η οποία μέχρι το 1967 εκλεγόταν ανά τριετία από αντιπροσώπους των χωριών, ενώ έκτοτε διορίζεται από το κράτος.

 

Χάρη στη συνεισφορά του στις δεκαετίες του 1920 και 1930, χτίστηκαν στη Μύρινα το πρώτο Γυμνάσιο του νησιού (1927), το κτίριο που στεγάζει το σημερινό Τεχνικό Επαγγελματικό Εκπ/τήριο στο Μούδρο (1932) και αρκετά σχολεία στο νησί, αγοράστηκε το κτίριο του τουρκικού διοικητηρίου για τη στέγαση του Αρχαιολογικού Μουσείου αλλά και το οικόπεδο για την ανέγερση του νοσοκομείου, δόθηκαν υποτροφίες σε μαθητές, κ.ά. Την περιουσία που διαχειρίζεται αποτελούν: το αγρόκτημα Μητρόπολη (1632 στρέμματα καλλιεργήσιμη γη και 750 στρ. βοσκότοπος), το οποίο καλλιεργείται με αυτεπιστασία και τα προϊόντα του πουλιούνται μετά από πλειοδοτικούς διαγωνισμούς, ένα ακίνητο στην Πολιόχνη, το ακίνητο Παλαιά Μητρόπολις στη Μύρινα (υπηρεσίες του Επαρχείου σήμερα), καταθέσεις εσωτερικού και εξωτερικού και μικρής αξίας χρεώγραφα στην Αίγυπτο. Από την πλευρά των μεταναστών, σημειώνουμε τη θέσπιση, από το 1985-86, ετήσιων χρηματικών βραβείων από το Νικόλαο Τραταρό για τους πέντε πρώτους αριστούχους αποφοίτους των Λυκείων του νησιού.

 

Στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής, το συσσίτιο ήταν η βασικότερη προσφορά από μέρους των σχολείων που δεν είχαν επιταχτεί, ενώ μεταπολεμικά ιδρύθηκαν και λειτούργησαν μικτά Νυκτερινά Σχολεία προκειμένου να ολοκληρώσουν οι κάτοικοι τη βασική εκπαίδευση. Το Γυμνάσιο Μούδρου είναι το δεύτερο που ιδρύεται στο νησί (1972), έπειτα το Γυμνάσιο του Λιβαδοχωρίου (1989), ενώ στον Άγιο Ευστράτιο ιδρύεται το 1991 το πιο πρόσφατο. Στη δεκαετία του 1980 ιδρύονται το Λύκειο του Μούδρου και τα ΤΕΛ Μύρινας και Μούδρου. Με εξαίρεση το διάστημα από το 1925 μέχρι το 1930, κατά το οποίο η Λήμνος πέρασε στην Εκπαιδευτική Περιφέρεια Αλεξανδρούπολης, υπάγεται στη Διεύθυνση Εκπαίδευσης του νομού Λέσβου.

 

Τελευταία ανανέωση ( Παρασκευή, 23 Ιούν 2006 )
Επόμ. >
Copyright 2006 ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΗΜΝΟΥ
Ανάπτυξη & Συντήρηση Γεωργόπουλος Νίκος ΠΕ19